Gazetarja Kara Swisher lexon çdo ditë citate për vdekjen.
Ajo nuk po tregohet morbide apo e zhytur në trishtim; përkundrazi, është frymëzuar nga një praktikë në Bhutan që synon kultivimin e lumturisë dhe uljen e ankthit ndaj vdekshmërisë — duke menduar për vdekjen pesë herë në ditë.
Në kërkimin për një jetë të gjatë, të lumtur dhe të shëndetshme, të menduarit për vdekjen mund të duket sikur të largon nga ky synim, por studimet sugjerojnë se kjo mund të luajë një rol të rëndësishëm për t’ju ndihmuar në këtë rrugëtim, raporton CNN – transmeton Sinjali.
Të menduarit për vdekshmërinë i ndihmoi njerëzit të përjetonin më mirë emocionet pozitive, zbuloi një studim i vitit 2007. Një tjetër studim në vitin 2017 gjeti lidhje mes bisedave për vdekjen dhe lehtësimit të ankthit ndaj saj.
Problemi është se shumë njerëz, sidomos në Shtetet e Bashkuara, shmangin pranimin, mendimin apo bisedën për vdekjen dhe procesin e vdekjes, gjë që mund t’i bëjë më të frikësuar dhe më pak të përgatitur për fundin e pashmangshëm të jetës, tha Dr. Brian Carpenter, profesor i shkencave psikologjike dhe të trurit në Universitetin Washington në St. Louis.
“Kur e pranon vdekjen … kjo promovon komunitetin dhe i jep kuptim jetës”, tha Swisher. “Nuk do të jesh këtu përgjithmonë. Çfarë do të bësh me kohën që ke?”
A kemi të gjithë frikë nga vdekja?
Mund të duket sikur frika nga vdekja është e rrënjosur në psikikën njerëzore dhe se të gjithë e përjetojnë, por kjo nuk është domosdoshmërisht e vërtetë, tha Dr. Erin Emery-Tiburcio, geropsikologe dhe profesoreshë e psikiatrisë dhe shkencave të sjelljes në Universitetin Rush në Chicago.
“Të thuash se çdo njeri ka frikë nga vdekja nuk është e saktë, sepse shumë njerëz nuk kanë frikë nga fundi i jetës”, tha Emery-Tiburcio. “Por shumica prej nesh kanë frikë nga vuajtja që mund të vijë pranë fundit.”
Një pjesë e kësaj frike mund të vijë nga mënyra si kultura e percepton plakjen dhe fundin e jetës, shtoi ajo. Kur brezat më të rinj nuk kanë marrëdhënie apo kontakte me të moshuar që jetojnë një jetë aktive dhe të plotë, vitet e vona të jetës stereotipizohen si një periudhë dhimbjeje, vështirësie dhe humbjeje.
Sa më shumë që njerëzit e shohin plakjen vetëm si diçka negative, aq më e vështirë mund të jetë përvoja e tyre.
“Nëse fokusohem te kjo frikë, nuk ka gjasa të kujdesem për veten”, tha ajo. “Fokusimi te gjërat që mund t’i kontrollojmë ndihmon shumë.”
Nga ana tjetër, një qasje pozitive ndaj plakjes mund të çojë në një jetë më të gjatë dhe më të shëndetshme. Një studim i rëndësishëm i vitit 2002 zbuloi se njerëzit që kishin perceptime pozitive për plakjen e tyre kishin më shumë gjasa të jetonin më gjatë.
Të përqafosh një këndvështrim pozitiv ndaj plakjes nuk do të thotë të mohosh vështirësitë e sëmundjeve, ngadalësimin fizik apo humbjen e njerëzve të dashur. Përkundrazi, kërkon të vlerësosh përvojën e plotë dhe dinamike të jetës.
“Humbja padyshim mund të jetë e dhimbshme dhe të shohësh një të dashur duke vuajtur mund të jetë e vështirë, por është gjithashtu një mundësi për të thënë gjithçka që dëshiron të thuash”, tha Emery-Tiburcio. “Është gjithashtu një mundësi për të lënë një trashëgimi dhe për të lënë pas ato gjëra që nuk kanë rëndësi për ty.”
Megjithatë, nuk është e nevojshme të zhduket plotësisht frika për të filluar reflektimin mbi vdekshmërinë, tha Carpenter.
“Nuk ka asgjë të gabuar nëse ndihesh i frikësuar nga vdekja”, tha ai. “Hapi i dytë është të kuptosh: ‘Çfarë të bëj me këto ndjenja? Si ta kthej këtë frikë në diçka pozitive?’”
Të përballesh me të, jo të largohesh
Frika për të folur apo menduar për vdekjen mund t’i lërë njerëzit të papërgatitur për të, si në aspektin praktik ashtu edhe filozofik, tha Carpenter.
Përgatitja mund të nënkuptojë të rregullosh çështjet personale, të bisedosh me të dashurit për atë që dëshiron të ndodhë pas vdekjes dhe të përdorësh kohën në mënyrë kuptimplotë, tha ai. Kjo ndodh sepse e kupton që nuk ke pafundësisht kohë për të bërë gjërat që kanë rëndësi për ty.
Disa kultura dhe tradita kanë mënyra të strukturuara për të folur për vdekjen, jetën pas saj dhe përballimin e dhimbjes, ndërsa të tjera jo.
Kalimi i këtyre përvojave kur humbet dikë dhe përballja me to së bashku me komunitetin, në vend që t’i fshehësh ndjenjat e vështira, mund të të ndihmojë të mësosh mësime të vlefshme për jetën tënde, tha Carpenter.
Pikërisht për këtë arsye traditat e varrimeve dhe përkujtimoreve janë kaq të rëndësishme.
“Ato duken shumë ndryshe nga kultura në kulturë, por kanë të njëjtin qëllim: të pranojnë vdekjen, ta bëjnë reale dhe t’i bashkojnë njerëzit për të kujtuar personin dhe për t’u kujdesur për njëri-tjetrin gjatë kohëve të vështira”, tha Carpenter.
Sado e vështirë të jetë humbja e një personi të dashur, ajo mund të shërbejë edhe si kujtesë për të vlerësuar marrëdhëniet, si motivim për të vepruar dhe si perspektivë për atë që ka vërtet rëndësi në jetë, shtoi ai.
Si të mendosh për vdekjen pa rënë në ankth
Si duket ndryshimi i marrëdhënies me vdekjen pa kaluar net pa gjumë duke menduar me ankth ekzistencial?
Një mënyrë është të ndalosh së shmanguri temën. Nëse humbet dikë, afrohu me komunitetin tënd, fol për përvojën dhe ndoshta bashkohu në një grup mbështetës për dhimbjen, tha Carpenter.
Nëse nuk ke humbur dikë të afërt, mund të marrësh pjesë në të ashtuquajturat “death cafes”, takime publike pa agjendë, ku njerëzit diskutojnë lirshëm për vdekjen dhe vdekshmërinë.
Po aq e rëndësishme është edhe të jetosh momentin, tha Emery-Tiburcio. Shumë nga ankthi për vdekjen dhe plakjen vjen nga përpjekja për të parashikuar një të ardhme të pasigurt.
Në vend që të fokusohesh te ajo që mund të ndodhë, përdore këtë motivim për të vlerësuar momentin ku ndodhesh tani — qoftë duke ndryshuar këndvështrimin apo duke praktikuar vetëdije të ndërgjegjshme.
“Ne i shijojmë gjërat që janë kalimtare”, tha Emery-Tiburcio. “Kjo të rikthen te të jetuarit në momentin e tanishëm.”
Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!